Nauwelijks een andere gedachte heeft Leipzig de laatste eeuwen beziggehouden, dan de gedachte om de stad een bevaarbare verbinding met de overige waterwegen van Duitsland te geven. Bijna alle grote steden van Duitsland zijn gegroeid tot stad omdat zij aan doorgaande waterwegen liggen.

Jos Hubens, ambassadeur De Binnenvaart

De geschiedenis leert ons dat de enige transportmogelijkheid om grote hoeveelheden lading efficiënt en economisch te vervoeren per schip is. Leipzig kon het gemis van een verbinding met de waterwegen groten deels compenseren door het aanleggen van een belangrijk Europees spoorwegknooppunt. De droom van binnenvaart in Leipzig blijft tot op heden bij de Leipziger bestaan.
De eerste ideeën ontstaan al in de twaalfde eeuw, men wilde van Leipzig naar de Elbe een kanaal graven. Er kwamen diverse kanaalprojecten op tafel met verschillende trajecten. Zoals het Leipzig-Wallwitzhaffenkanaal een, 63 km lang kanaal naar Dessau, het 80 km Leipzig-Akenkanaal en het Leipzig-Torgaukanaal van 54 km lengte. Door vooral een tekort aan financiële middelen zijn deze projecten nooit gerealiseerd.

Karl Heine
De Leipziger kanaalbouwplannen werden pas in 1854 door de ondernemer Karl Erdmann Heine (1819-1888) opnieuw naar voren gebracht ten behoeve van de economische ontwikkeling van Leipzig. Karl Heine studeerde op de universiteit van Leipzig en promoveerde met het proefschrift Economisch gebruik van waterwegen. Daarna werd hij ondernemer en verwierf hij in 1854 goedkoop grote vlaktes moerasland in de buurt van de dorpen Plagwitz en Lindenau – nu wijken van Leipzig. Deze grond wilde hij transformeren tot industrie- en handelsgebied; tenslotte was Leipzig al een betekenisvolle industriestad. Voordat de bouw kon beginnen, moest eerst het moerasgebied drooggelegd worden en daarvoor had men zand en grind nodig. Karl Heine kwam met het plan om het riviertje Weisse Elster te verbinden met de rivier de Saale, die bovenstrooms Maagdenburg in de Elbe uitmondt. Tenslotte was de Saale sinds 1366 al voorzien van houten schutsluizen, die in de zeventiende eeuw ten behoeve van de scheepvaart vervangen werden door sluizen van steen. De gedachte van Karl Heine was, dat door het graven van een kanaal, veel grond zou vrijkomen die weer gebruikt kon worden om het moerasland bouwrijp te maken. Op deze wijze zou de grondprijs duurder worden en kon het latere Karl Heinekanaal gefinancierd worden.

Bouw In 1856 begon het eerste deel van de bouw van het geprojecteerde plan: een scheepvaartkanaal van de Weisse Elster naar de Saale, later vernoemd naar de initiatiefnemer, het Karl Heinekanaal. De aanleg van het kanaal begon in Plagwitz aan de Weisse Elster. Het 3.3 km lange kanaal heeft geen sluizen maar wordt wel overspannen door vijftien monumentale bruggen en is bevaarbaar voor kleine scheepjes. Op 25 juni 1864 werd het eerste deel van het kanaal ingehuldigd. De Zeitzer spoorbrug, bij Lindenau, werd bereikt in 1887. Tussen 1890 en 1898 werd het voorlopig laatste stukje gebouwd, tot circa 600 m voor de, in de jaren dertig van de vorige eeuw, aangelegde haven van Lindenau.

Lindenauhaven
In deze compleet ingerichte grote binnenhaven van Leipzig heeft tot op heden nog geen schip kunnen afmeren. De stadshaven is ingericht met kademuren inclusief bolders, spoorrails en drie grote pakhuizen. In 1997 verwierf de haven de titel van industrieel cultureel gemeentelijk monument. Vanaf de Weisse Elster ontbrak nog 665 m en vanaf de Saale ontbreekt nog circa 8 km kanaal.

Tweede leven In het DDR-tijdperk verviel het Karl Heinekanaal van een kleinschalig scheepvaartkanaal in een vervuild, stinkend afvoerkanaal. Pas twee jaar na de val van de Muur, in 1991, ging de stad Leipzig aan de slag om het kanaal te saneren. De oevers en bruggen werden gerestaureerd en mede ten behoeve van het toerisme is langs de rechteroever een mooi voet- en fietspad aangelegd. Ook de omliggende wateren van Leipzig zijn aangepakt en toerisme op het water is weer mogelijk.
In 2007 heeft het stadsbestuur van Leipzig besloten om eindelijk het verbindingskanaal van 665 m tussen het Karl Heinekanaal en het Elster Saalekanaal met de Lindenauhaven verder aan te leggen. In 2015 is dit stukje kanaal opengesteld.